Βοτανα

ΡΟΦΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΒΑΜΜΑΤΑ ΒΟΤΑΝΩΝ: ΟΔΗΓΙΕΣ ΧΡΗΣΗΣ

Υπάρχουν πολλοί τρόποι να χρησιμοποιήσουμε ένα αποξηραμένο βότανο (σιρόπια, κάψουλες, αλοιφές, κομπρέσες, λουτρά, λάδια επάλειψης). Ο πιο απλός και εύκολος τρόπος χρήσης των βοτάνων είναι τα ροφήματα και τα βάμματα. Γνωρίζουμε όμως πώς να φτιάχνουμε σωστά ένα ρόφημα ή ένα βάμμα;

Έχω δει πολλούς ανθρώπους, που ισχυρίζονται ότι γνωρίζουν από βότανα, να ξοδεύουν χρήμα, χρόνο και να κάνουν χιλιόμετρα ώστε να προμηθευτούν το αγαπημένο τους βότανο αλλά, μη γνωρίζοντας πώς να φτιάξουν ένα ρόφημα, καταστρέφουν με το βράσιμο όλα τα αρώματα και τις θεραπευτικές του ιδιότητες μέσα στο μπρίκι τους. Επιπλέον, υπάρχουν και περιπτώσεις ανθρώπων που έφτιαξαν βάμματα που τους θόλωσαν ή τους μούχλιασαν μέσα σε ένα μήνα.

Οι παρακάτω οδηγίες για παρασκευή ροφημάτων και βαμμάτων είναι γενικές και δίνονται μόνο για δική σας ευκολία. Αφορούν ήπια βότανα που χρησιμοποιούμε παραδοσιακά στην Ελλάδα. Υπάρχουν όμως και πολλά βότανα που έχουν δικό τους τρόπο παρασκευής, άρα , καλό θα ήταν, αν δεν τα γνωρίζετε καλά,να ρωτήσετε κάποιον ειδικό για τον τρόπο χρήσης τους.

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ  ΡΟΦΗΜΑΤΩΝ

Ο στόχος είναι η παραμονή του βοτάνου μέσα στο νερό τον απαραίτητο χρόνο και στην κατάλληλη θερμοκρασία (πριν σερβιριστεί) ώστε να αποδώσει το μέγιστο των αρωμάτων και των θεραπευτικών ιδιοτήτων του. Με λίγο βράσιμο δεν θα περάσουν οι φυτοχημικές ουσίες από το βότανο στο νερό, ενώ με υπερβολικό βράσιμο θα καταστραφούν όλες οι θεραπευτικές ιδιότητες των ουσιών και των αιθέριων ελαίων του βοτάνου.

ΒΟΤΑΝΟ ΑΠΟ ΦΥΛΛΑ ή ΑΝΘΗ

Όταν το αποξηραμένο βότανο αποτελείται από τα τρυφερά μέρη ενός φυτού, δηλαδή από φύλλα ή άνθη, για ναδιατηρηθούν τα αιθέρια έλαιά τους και οι χημικές τους ιδιότητες, δεν τα αφήνουμε να βράσουν μέσα στο νερό αλλά τα παρασκευάζουμε σε έγχυμα.

ΕΓΧΥΜΑ

1- 2 κουταλιές του γλυκού από άνθη ή φύλλα ανά 1 φλυτζάνι νερό. Φέρτε το νερό σε σημείο βρασμού. Τραβήξτε το σκεύος από τη φωτιά και ρίξτε το βότανο στο νερό. Αφήστε το βότανο μέσα στο σκεύος σκεπασμένο για 10-15 λεπτά. Σουρώσετε και σερβίρετε. Εάν σας αρέσει να πίνετε το ρόφημα καυτό, μπορείτε να το ξαναζεστάνετε ελαφρώς.

ΒΟΤΑΝΟ ΑΠΟ ΡΙΖΑ, ΦΛΟΙΟ ή ΣΠΟΡΟΥΣ

Αντο βότανο είναι σε ρίζα, ξυλώδη μορφή (φλοιός δέντρου) ή σε σπόρους, τότε το βράζουμε μέσα στο νερό, δηλαδή το παρασκευάζουμε σε αφέψημα. Η ρίζα, ο φλοιός και ο σπόρος είναι σκληρά στην αφή και δεν διαλύονται εύκολα εάν επιχειρήσετε να τα τρίψετε με τα δάχτυλα των χεριών σας.

ΑΦΕΨΗΜΑ

Δόση ασφαλείας : ½ με 1 κουταλιά του γλυκού από τη ρίζα , τον κορμό ήτους σπόρους του βοτάνου ανά φλυτζάνι νερού. Αφήστε τη ρίζα του βοτάνου η τους σκληρούς σπόρους να βράσουν για 15 λεπτά σε χαμηλή φωτιά και μετά αφήστε να παραμείνουν στο σκεύος σκεπασμένα για άλλα 5- 10 λεπτά.Μπορείτε, πριν σερβίρετε, να ξαναζεστάνετε ελαφρώς.

ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

Όταν το βότανο είναι πικρό, ελαττώστε τη δοσολογία ή ρωτήστε ένανειδικό.

Υπάρχουν και βότανα με ξυλώδη φύλλωμα ή στέλεχος (πχ. το παραδοσιακό Ελληνικό τσάι του βουνού). Αυτά τα βότανα θέλουν βράσιμο γύρω στο 1 λεπτό και παραμονή στο σκεύος 10-15 λεπτά πριν το σερβίρισμα.

Να χρησιμοποιείτε πάντα γυάλινα πυρίμαχα σκεύη για το βρασμό των βοτάνων σας ή καλής ποιότητας ανοξείδωτα σκεύη ή εμαγιέ. Μην χρησιμοποιείτε φτηνά σκεύηαλουμινίου ή σκεύη με επίστρωση τεφάλ.

Μπορείτε να παρασκευάσετε ένα λίτρο από το αγαπημένο σας ρόφημα και να το φυλάξετε σε γυάλινο δοχείο μέσα στο ψυγείο Μπορεί να διατηρηθεί στο ψυγείο για 24-30 ώρες. Όταν το βγάζετε από το ψυγείο, ζεσταίνετε την ποσότητα που θέλετε χωρίς βρασμό για να μην χαθούν τα αιθέρια έλαια του βοτάνου.

Η συνεχής και καθημερινή χρήσηενός βοτάνου, ακόμη και του πιο “αθώου”, δεν συνίσταται για διάστημα μεγαλύτερο των30- 40 ημερών ( για κάποια βότανα είναι μικρότερο). Διακόψτε την χρήση τους για 15-20 ημέρες πριν τα ξαναρχίσετε ή αλλάξτε το καθημερινό σας ρόφημα με άλλα βότανα.

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΒΑΜΜΑΤΩΝ

tincture-drop

Το βάμμα είναι ένα υγρό παρασκεύασμα μέσα στο οποίο υπάρχουν σε υψηλή συγκέντρωση οι ουσίες ενός ή και περισσοτέρων βοτάνων. Για να παρασκευαστεί ένα βάμμα χρειαζόμαστε σαν βάση μια ουσία σε υγρή μορφή η οποία θα εκχυλίσειτα συστατικά του βοτάνου. Σαν βάση μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε, φυσικό απόσταγμα αλκοόλης (30%-40%) από τσίπουρο ή βότκα ή να χρησιμοποιήσουμε γλυκερίνη, ξύδι, και, σε κάποιες περιπτώσεις, κρασί. Η βάση που χρησιμοποιούμε δεν λειτουργεί απλώς σαν διαλύτης αλλά και σαν συντηρητικό των συστατικών των βοτάνων που υπάρχουν μέσα στο βάμμα.

Το αλκοολούχο εκχύλισμα είναι η πλέον διαδεδομένη βάση εκχύλισης. Έχει πολλά πλεονεχτήματα έναντι των άλλων βάσεων με κυριότερο αυτό του πιο ουδέτερου και καλύτερου διαλύτη και συντηρητή ουσιών. Η μεγάλη περιεκτικότητα αλκοόλης βοηθά, έως ένα βαθμό, την καταστροφή παθογόνων οργανισμών που μπορεί να βρίσκονται στο αποξηραμένο βότανο. Επιπλέον, εάν, πριν τη χρήση, θερμάνουμε σταγόνες βάμματος με λίγο νερό,ένα μεγάλο μέρος της αλκοόλης εξατμίζεται και γίνεται προσιτό ακόμη και σε ανθρώπους με ευαισθησία στο αλκοόλ.

Η γλυκερίνη χρησιμοποιείται όταν το βάμμα μας απευθύνεται σε μικρά παιδιά ή σε ανθρώπους με ευαισθησία στο αλκοόλ. Όταν δεν είναι φυτικής προέλευσης μπορεί να γίνει επικίνδυνη για τον ανθρώπινο οργανισμό, πολύ περισσότερο από λίγες αραιωμένες σταγόνες αλκοολούχου εκχυλίσματος. Επιπλέον, η γλυκερίνη δεν μπορεί να διαλύσει συστατικά βοτάνων με ρητίνες και έλαια.

Το ξύδι είναι καλός διαλύτης και συντηρητής ουσιών αλλά δημιουργεί αλλαγές (που δύσκολα μετρούνται) στο βαθμό αλκαλικότητας των ουσιών των βοτάνων περισσότερο από οποιοδήποτε άλλη βάση εκχύλισης. Οιπερισσότεροι βοτανοθεραπευτές το αποφεύγουν σαν βάση βάμματος, ιδιαίτερα όταν κάνουν συνδυασμούς βοτάνων για θεραπευτικούς λόγους.

ΟΙ νοικοκυρές το λατρεύουν και το χρησιμοποιούν για να εκχυλίσουν μπαχαρικά ώστε να προσθέσουν άρωμα και γεύση στο ξύδι που χρησιμοποιούν στην μαγειρική τους.

Το κρασί θεωρείται μια καταπληκτική βάση εκχύλισης συστατικών αλλά λόγω των χαμηλών βαθμών σε αλκοόλη απαιτείται μεγαλύτερο χρονικό διάστημα παραμονής του βοτάνου σε αυτό.Είναι αγαπημένη βάση εκχύλισης για πολλούς βοτανοθεραπευτές.

Επειδή το κρασί είναι ένας ιδιαίτερος ζωντανός οργανισμός με συνεχείς ζυμώσεις και ιδιαίτερο ενεργειακό χαρακτήρα, όποιος χρησιμοποιεί το κρασί σαν βάση, πρέπει να γνωρίζει καλά την χημική και ενεργειακήταυτότητα των βοτάνων που εκχυλίζει σε αυτό. Υπάρχουν βότανα που δεν μπορούν να εγκλιματιστούν και να συνεργαστούν με την ιδιαίτερη ιδιοσυγκρασία του κρασιού . Είναι λοιπόν μια βάση που απαιτείγνώσεις για να δημιουργήσει κάποιος ένα ασφαλές, θεραπευτικό και αποτελεσματικόβάμμα.

Τέλος, δεν πρέπει να συγχέεται το κρασί βοτάνων (αγαπημένη πρακτική των Κινέζων) με το βάμμα βοτάνων με βάση το κρασί. Τα καλά κρασιά βοτάνων απαιτούν μεγάλο χρόνο ωρίμανσης και έχουν διαφορετική χρήση από τα βάμματα βοτάνων με βάση το κρασί.

ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

Τα βάμματα είναι πολύ εύχρηστα διότι με μερικές σταγόνες σε λίγο νερό μπορούμε να πάρουμε άμεσα όλες τις ουσίες του βοτάνου χωρίς να χρειάζεται η διαδικασία παρασκευής ροφήματος.

Είναι εύκολο να παρασκευαστούν και στοιχίζουν ελάχιστα σε σχέση με τα έτοιμα βάμματα του εμπορίου.

Μπορούμε να τα μεταφέρουμε σε μικρά σκούρα μπουκαλάκια μαζί μας και να τα χρησιμοποιήσουμε όποτε θέλουμε.

Μπορούμε ναενισχύσουμε με επιπλέον σταγόνες το ίδιο μας το ρόφημα ή να χρησιμοποιηθούν σε λουτρά, κομπρέσες, λοσιόν και αλοιφές.

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΒΑΜΜΑΤΟΣ για οικιακή χρήση:

Σ’ένα γυάλινο αποστειρωμένο, σκούρο βάζο βάζουμε το ξηρό βότανο και ρίχνουμε βότκα ή τσίπουρο (χωρίς γλυκάνισο) 30% – 40% μέχρι του σημείου που το αλκοόλ να καλύψει πλήρως το βότανο. Το κλείνουμε καλά και το τοποθετούμε σε σκοτεινό σημείο σε θερμοκρασία δωματίου όχι χαμηλότερη των 18-20ο C. Συνήθως μέσα στο πρώτο με δεύτερο 24ωρο η στάθμη του αλκοόλ μέσα στο βάζο θα κατέβει. Όταν συμβεί αυτό (εξαρτάται από το βότανο), προσθέστε αλκοόλ μέχρι του σημείου που να καλύψει ξανά το βότανο. Ανακινήστε το βάζο 2-3 φορές την εβδομάδα.

Το κάθε βότανο, καθώς και το κάθε μέρος του βοτάνου (φύλλα, κορμός, ρίζα) έχει και διαφορετικό χρονικό διάστημα παραμονής στο αλκοόλ. Τα περισσότερα ελληνικά παραδοσιακά βότανα της χώρας μας θέλουν 30- 35 ημέρες παραμονής. Κάποια μπορούν να παραμείνουν και παραπάνω απλώς το βάμμα σας θα γίνει πιο δυνατό.

Οι ρίζες πρέπει να παραμείνουν μεγαλύτερο χρονικό διάστημα και επειδή διαστέλλονται μέσα στην αλκοόλη,φροντίστε το μέγεθος του μπουκαλιού να είναι το ανάλογο.

Τα βότανα με έντονα αιθέρια έλαια χρειάζονται μεγαλύτερο χρόνο παραμονής (6-7 εβδομάδες) ή απόσταγμα αλκοόλης 50% – 70% για να βγάλουν τα αρώματά τους πιο εύκολα και σε μικρότερο χρονικό διάστημα. Σε αυτούς τους βαθμούς εκχυλίζονται και τα φρέσκα βότανα. Επειδή όμως τα φρέσκα βότανα έχουν μεγάλο βαθμό υγρασίας και είναι εύκολο να σας χαλάσουν, καλό είναι , να χρησιμοποιείτε αποξηραμένα βότανα όταν παρασκευάζετε βάμματα, ιδιαίτερα εάν δεν έχετε εμπειρία στην παρασκευή βαμμάτων.

Όταν το βότανο είναι πλούσιο σε ρητίνες και έλαια χρειάζεται δυνατό απόσταγμα αλκοόλης 75%-85%. Το βάμμα αυτό είναι πολύ δυνατό. Προσέχουμε πολύ την ποιότητα του αποστάγματος, μοιράζουμε τη δοσολογία σε 2-3 φορές την ημέρα (λιγότερες σταγόνες τη φορά) και αραιώνουμε το βάμμα με νερό πριν από τη χρήση.

Ένας τρόπος για να δείτε αν το βάμμα σας είναι έτοιμο προς χρήση…

Μετά από 25 – 30 ημέρες στραγγίστε (με τη χρήση λινού καθαρού υφάσματος) μια μικρή ποσότητα από το βάμμα σας σε ένα μικρό γυάλινο ποτηράκι και τσεκάρετε 3 πράγματα:

α) Χρώμα: Το βάμμα σας πρέπει να έχει ζωντανό χρώμα ανεξάρτητα από την απόχρωση που θα δώσει το βότανο μέσα στην αλκοόλη. Δηλαδή, μπορεί να δώσει, ανοιχτό ή σκούρο κίτρινο, καφέ, κόκκινο ή πράσινο χρώμα. Ότι χρώμα και να δώσει, πρέπει να είναι ζωντανό (ανεξάρτητα απ την απόχρωση). Το βάμμα που δεν έχει πάρει κάποιο χρώμα δεν είναι έτοιμο. Αν το χρώμα είναι μαύρο,το βάμμα κρύβει κάποιο πρόβλημα. Τα παραδοσιακά ελληνικά βότανα δεν βγάζουν μαύρο χρώμα. Υπάρχουν κάποια Κινέζικα βότανα και κάποια βότανα του Αμαζονίου που μπορεί να δώσουν τόνους του μαύρου μέσα στην αλκοόλη αλλά εάν δεν τα γνωρίζετε καλά, να μην τα παρασκευάζετε σε βάμματαχωρίς τις οδηγίες ενός ειδικού.

ΣΗΜΑΝΤΙΚΟ: Υπάρχουν βότανα που δίνουν άχρωμο αποτέλεσμα μέσα στην αλκοόλη. Κάποια από αυτά ανήκουν σε μια κατηγορία βοτάνων με μεγάλη περιεκτικότητα σε αλκαλοειδή τα οποία μπορεί να είναι πολύ επικίνδυνα για την υγεία σας (φυτικά δηλητήρια)Εάν το βότανό σας δεν πάρει χρώμα μετά από παραμονή στο βάζο 25 ημερών, μην το χρησιμοποιήσετε και ρωτήστε κάποιον βοτανολόγο ή φαρμακοποιό που γνωρίζει από βότανα. Διαφορετικά πετάξτε το.

β) Διαύγεια: Το βάμμα ανεξάρτητα από το χρώμα, πρέπει να είναι διαυγές. Το θολό βάμμα κρύβει μούχλα και άλλους παθογόνους οργανισμούς. Κάτι δεν πήγε καλά. Μην το χρησιμοποιήσετε.

γ) Μυρωδιά. Το βάμμα είναι έτοιμο όταν η μυρωδιά του βοτάνου επικρατεί της αλκοόλης. Με άλλα λόγια, όταν το βάμμα μυρίζει περισσότερο οινόπνευμα παρά το άρωμα του βοτάνου, τότε δεν είναι έτοιμο. Υπάρχουν άοσμα βότανα αλλά και πάλι, είναι μια κατηγορία που γνωρίζουν μόνο οι βοτανολόγοι. Τα βότανα της ελληνικής γης είναι πλούσια σε αιθέρια έλαια και το σύνηθες είναι το βάμμα σας να μοσχοβολάει από αρώματα μόλις είναι έτοιμο προς χρήση.

δ) Γεύση: Διαλύστε 5-6 σταγόνες (αναλόγως το βότανο) σε ένα ποτήρι με πολύ λίγο νερό (ένα δακτυλάκι). Βάλτε μια μικρή ποσότητα μέσα στο στόμα σας και κρατήστε το για λίγα δευτερόλεπτα. Όταν το καταπιείτε, πρέπει μέσα στο στόμα να παραμείνει διάχυτη η γεύση του βοτάνου. Αν επικρατεί η γεύση της αλκοόλης το βάμμα δεν είναι έτοιμο.

Όταν το βάμμα σας είναι έτοιμο, σουρώστε το χρησιμοποιώντας ένα μεγάλο σουρωτήρι και ακριβώς από κάτω (δεύτερο σουρωτήρι) ένα καθαρό λινό ύφασμα. Μην χρησιμοποιείτε συνθετικά ή βαμμένα υφάσματα. Αποθηκεύστε το βάμμα σας σε σκοτεινό μέρος μέσα σε σκουρόχρωμο αποστειρωμένο μπουκάλι. Το καλοκαίρι τυλίξτε το σε μια μικρή πετσετούλα (για να μην πέσει πολύ η θερμοκρασία του) και διατηρήστε το στο ψυγείο. Το καλοφτιαγμένο βάμμα διατηρείται τουλάχιστον για 18 μήνες. Εάν, μέσα σ΄αυτό το χρονικό διάστημα, αλλάξει χρώμα ή θολώσει πρέπει να το πετάξετε.

Η δοσολογία διαφέρει ανάλογα το βότανο και την αναλογία αλκοόλης/βοτάνου. Η αναλογία που προτείνω είναι δυνατή. Εάν την χρησιμοποιήσετε για τα παραδοσιακά βότανα της χώρας μας, ξεκινήστε με 1 ml βάμματος (γύρω στις 20 σταγόνες) σε λίγο νερό ή στο ρόφημα από το ίδιο βότανο. Στην πορεία μπορείτε να προσθέσετε σταγόνες ανάλογα με την κατάσταση της υγείας σας και τον σκοπό χρήσης.

Αν θέλετε το βάμμα σας να είναι πιο αδύναμο, όταν το παρασκευάζετε μπορείτε να προσθέσετε την διπλάσια ποσότητα αλκοόλης στην ίδια ποσότητα βοτάνου. Θα παραμείνει στο βάζο το ίδιο χρονικό διάστημα. Η δοσολογία παραμένει η ίδια.

Στέλλα Νομικού
9 Μαρτίου, 2014

—————————————–

stella About stella
Ονομάζομαι Στέλλα Νομικού και γεννήθηκα τo 1964 στην Αθήνα. Περισσότερα..